ترجمه و توضیح سوره زلزله

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوندی که رحمت عامّش شامل همه و رحمت خاصّش از آن مؤمنین است.

إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا ﴿١

هنگامی که زمین به شدت به لرزه در آید (١)

در این آیه می ­فرماید: زمین زلزله اش سر می­ دهد، به ما می­ فهماند که زمین زلزله­ای خاص به خود دارد و این که زلزله‎ی مذکور امری عظیم و مهم است، زلزله ای است که در شدت و هراسناکی به نهایت رسیده است.

وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا ﴿٢

و زمین بارهای سنگینش را خارج سازد (٢)

مراد از بارهای سنگین زمین که در قیامت زمین آنها را بیرون می­ ریزد، تمام انسان­هایی هستند که در زمین دفن شده­ اند و از قبرها به بیرون پرتاب می شوند.

وَقَالَ الْإِنسَانُ مَا لَهَا ﴿٣

و انسان گوید زمین را چه شود؟ (٣)

یعنی انسان ها بعد از بیرون شدن از خاک با وحشت زدگی و تعجب از آن زلزله‎ی شدید و هول انگیز می­ گویند: زمین را چه شده که این گونه می­ لرزد و آنچه دارد بیرون می ­ریزد؟ یعنی انسان هنوز نمی­ داند که شرایط عوض شده.

یَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ﴿۴

در آن روز زمین تمام خبرهای خود را بازگو می­ کند (۴)

آنچه از خوبی ها و بدی ها و اعمال خیر و شر، بر صفحه زمین واقع شده است، همه را برملا می­ سازد و یکی از مهم­ترین شهود اعمال انسان در آن روز، همین زمین است که ما اعمال خود را بر آن انجام می­ دهیم و شاهد و ناظر ماست.

بِأَنَّ رَبَّکَ أَوْحَى لَهَا ﴿۵

برای این که پروردگارت به او وحی کرده است (۵)

پس معلوم می­ شود زمین هم برای خود شعوری دارد و هر عملی که واقع می­ شود، می­ فهمد و خیر و شر آن را تشخیص می­ دهد وآن عمل را برای روز ادای شهادت تحمّل می­ کند.

یَوْمَئِذٍ یَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِّیُرَوْا أَعْمَالَهُمْ ﴿۶

در آن روز مردم به صورت گروه های مختلف خارج می شوند، تا اعمالشان به آنها نشان داده شود (۶)

منظور برگشتن مردم است از موقف (ایستگاه) حساب به سوی منزل هایشان که یا بهشت است یا آتش، در آن روز اهل سعادت از اهل شقاوت و هلاکت متمایز می­ شوند، تا اعمال خود را ببینند. پس این آیه یکی از روشن­ترین آیات بر مسأله‎ی تجسّم اعمال محسوب می­ شود، که در آن روز اعمال آدمی به صورت­های مناسبی تجسم می ­یابد و در برابر او حضور پیدا می­ کند و همنشینی با آن مایه‎ی نشاط یا رنج و بلاست.

فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ خَیْرًا یَرَهُ ﴿٧

پس هر کس به اندازه‎ سنگینی ذره ­ای کار خیر انجام داده آن را می­ بیند (٧)

پس حسابرسی خدا در آن روز فوق العاده دقیق و حساس است و ترازوهای سنجش عمل در قیامت آن قدر ظریف است که حتّی کوچک ترین اعمال انسانی را وزن می­ کند و به حساب می­ آورد.

وَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ شرا یَرَهُ ﴿٨

و هرکس به اندازه‎ی ذره ­ای کار بد انجام داده آن را می­ بیند (٨)

پس این آیات هشدار می­ دهد که نه گناهان کوچک را کم اهمیت بشماریم و نه اعمال خیر کوچک را ناچیز بدانیم، چون هر چه مورد محاسبه‎ی خدا قرار بگیرد کم اهمیت نیست و در ضمن این آیات نیز تأکید مجددی است بر مسأله‎ی تجسم اعمال و مشاهده‎ی خود عمل، اعم از نیک و بد که در روز قیامت در برابر صاحب آن مجسم می­ شود و آن را مشاهده می­ کند.