ترجمه و توضیح سوره مزمل ۲۰ – ۱۱

وذَرْنِی وَالْمُکََذِّبِینَ أُولِی النَّعْمَهِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِیلًا ﴿١١﴾

و مرا با منکران متنعم واگذار و اندکی به آنان مهلت ده (١١)

خداوند به پیامبر می فرماید: بین من و تکذیب کنندگان صاحب نعمت حایل مشو، چون طرف آنها نه تو، بلکه من هستم؛ پس کیفر آنهارا به خود من واگذار و کمی به آنها مهلت بده تا هم اتمام حجت گردد و هم ماهیّت خود را آشکار سازند و گناهانشان سنگین شود بعد وقتی عمرشان تمام شد، عمری که درمقابل زندگی اخروی زمانی اندک است، به حساب و جزای آنها خواهم رسید.

إِنَّ لَدَیْنَا أَنکَالًا وَجَحِیمًا ﴿١٢﴾ وَطَعَامًا ذَا غُصَّهٍ وَعَذَابًا أَلِیمًا ﴿١٣﴾ یَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَکَانَتِ الْجِبَالُ کَثِیبًا مَّهِیلًا ﴿١۴﴾

همانا نزد ما زنجیرها و آتش افروخته است (١٢) و غذایی گلوگیر و عذابی دردناک  (۱۳)  درآن  روز که  زمین و کوه ها  سخت  به لرزه  درآیند  و کوه ها توده ای از ریگ روان شوند (١۴)

به این دلیل آنها را به من واگذار، زیرا درنزد ما غُل و زنجیر اسارت و آتش زبانه کش است، و این درمقابل آزادی بی قید و شرط و تنعمی است که در دنیا داشتند. آن نعمت هایی که در دنیا داشتند در آخرت به نقمت مبدل می‌شود، و غذاهای چرب وگوارای آنها به غذایی گلوگیر تبدیل، و رفاهِ آن مغروران با عذاب دردناک عوض می‌شود. آن عذاب ها در روزی ظاهر می‌شود که زمین و کوه ها دچار اضطراب و تکان شدید می شوند و کوه ها ازهم متلاشی شده و به صورت شن های نرم درمی آیند.

إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَیْکُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَیْکُمْ کَمَا أَرْسَلْنَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ رَسُولًا ﴿١۵﴾

درحقیقت ما پیامبری به سوی شما فرستادیم که گواه برشماست همان گونه که به سوی فرعون رسولی فرستادیم (١۵)

این آیه تکذیب کنندگان متنعم قوم پیامبر (ص) را هشدار می دهد که به هوش باشید، داستان موسی و فرعون دارد تکرار می‌شود و شما درآن موقعیت قرار گرفته‎اید. امّا منظور از شاهد این است که پیامبر (ص) اعمال مردم را می بیند و در آخرت شهادت می دهد. این واقعیت، نوعی نهی مردم از نافرمانی و مخالفت و تکذیب آن جناب است.

فَعَصَىٰ فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِیلًا ﴿١۶﴾

فرعون آن رسول را نافرمانی کرد پس ما او را سخت مجازات کردیم (١۶)

یعنی وقتی لشکر عظیم و قدرت و ثروت فرعون نتوانست به اندازه یک خردل، مانع عذاب الهی بشود، پس حساب شما کفار عرب که مردمی ناتوان و ضعیفید روشن است. این که تعبیر به “رسول” شد برای این است که بفهماند مخالفت فرعون با شخص موسی نبود بلکه بدان جهت بود که او فرستاده خداست، پس این کفار هم از مخالفت با محمّد (ص) برحذر باشند چون او نیز رسول خداست.

فَکَیْفَ تَتَّقُونَ إِن کَفَرْتُمْ یَوْمًا یَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِیبًا ﴿١٧﴾

پس اگرکافر شوید چگونه خود را از عذاب روزی که جوان را پیر می کند حفظ می کنید؟ (١٧)

فرعون نتوانست خود را از عذاب دور بدارد، شما چگونه خود را ازعذاب روزی که جوان را پیر می کند حفظ می کنید؟ و این حاکی از شدت عذاب و هولناک بودن آن روز است، نه طولانی بودنش .

السَّمَاءُ مُنفَطِرٌ بِهِۚ کَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا ﴿١٨﴾

آسمان بدان شکافته گردد، که وعده او شدنی و حتمی است (١٨)

آیه برای دومین بار به سختی آن روز اشاره می کند که چگونه آسمان درآن روز به واسطه شدت آن روز ازهم شکافته می‌شود، و البته وعده ی خدا شدنی است و آنچه از تهدید کفار گفته شده همه مسجل و قطعی است.

إِنَّ هَـٰذِهِ تَذْکِرَهٌۖ فَمَن شَاءَ اتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِ سَبِیلًا ﴿١٩﴾

این هشدار و تذکری است، پس هرکس که بخواهد، راهی به سوی پروردگارش پیش گیرد (١٩)

آنچه درآیات قبل آمد به خصوص نماز و عبادت شبانه فقط جنبه ی تذکر دارد و شما در انتخاب راه آزادید؛ امّا کسی که هدایت را می خواهد و طالب سعادت ابدی است، باید راهی به سوی پروردگارش برگزیند و خدا هم راه و چاه را نشانش می دهد، یعنی فضیلت و افتخار به این است که راه هدایت با انتخاب طی شود و نه با إجبار و إکراه.

*إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِن ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَهٌ مِّنَ الَّذِینَ مَعَکۚ *

 قطعا پروردگار تو می داند که تو و گروهی از آنان که با تو  هستند  نزدیک  به دوسوم از شب یا نصف یا یک سوم آن را به نماز می ایستید.

آیه دستوری را که در اول سوره  به شخص  رسول  (ص) داده بود و گروهی از مؤمنان نیز در این عبادت شبانه حضرتش را همراهی می کردند، تخفیف می دهد.

*وَاللَّـهُ یُقَدِّرُ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَۚ عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَیْکُمْۖ فَاقْرَءُوا مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِۚ *

و خداوند شب و روز را اندازه گیری می کند. او می داند که شما نمی توانید حساب آن را برای زمان عبادت به دقت اندازه گیری کنید، پس شما را بخشید، اکنون آن چه برای شما میسر است قرآن بخوانید.

در ادامه می فرماید چگونه خدا نداند با اینکه خلقت و تدبیر به او منتهی می‌شود و او هر مخلوقی را از جمله شب و روز را با اندازه گیری دقیقی خلق می کند. امّا چون جمعی از مسلمانان در نگه داشتن حساب ثلث و نصف و دوثلث گرفتار اشکال و دردسر می شدند و این بیشتر به خاطر کوتاهی و بلندی شبها در ایام سال بود لذا آیه می فرماید: که خدا با رحمتش به طرف شما رجوع کرد و تکلیف شما را دراین باب تخفیف داد اکنون هرچه برایتان میسر است از قرآن بخوانید، و این می رساندکه هرکس باید به قدر وسعش از نعمت شب زنده داری برخوردار شود. در روایتی از امام رضا (ع) است که آن مقدار بخوانید که در آن خشوع قلب و صفای باطن و نشاط معنوی باشد.

*عَلِمَ أَن سَیَکُونُ مِنکُم مَّرْضَىٰۙ وَآخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّـهِۙ وَآخَرُونَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّـهِۖ فَاقْرَءُوا مَا تَیَسَّرَ مِنْهُۚ  *

 او می داند که به زودی گروهی از شما بیمار می شوند‌، و گروهی دیگر برای به دست آوردن فضل الهی و کسب روزی به سفر می روند، و گروهی دیگر در راه خدا جهاد می‌کنند پس به آن مقدار که برای شما ممکن است از قرآن تلاوت کنید.

آیه در ادامه به سه عذر اشاره می کند که دلیل دیگری بر تخفیف است. یعنی علاوه براین که حکم نامبرده برای عموم دشوار است برای بیماران و مسافرانی که برای تجارت و جهاد بیرون می روند این دشواری بیشتر است.

*وَأَقِیمُوا الصَّلَاهَ وَآتُوا الزَّکَاهَ وَأَقْرِضُوا اللَّـهَ قَرْضًا حَسَنًاۚ *

و نماز را به پا دارید و زکات را بپردازید و به خدا قرض الحسنه بدهید.

امّا این تخفیف به این معنا نیست که سایر وظایف نیز مشمول این تخفیف بشود. پس می توان فهمید که عبادت شبانه به همراه نماز و زکات و انفاق مستحبی و استغفار یک برنامه‌ کامل خود سازی است که در هر عصری اثر انکار ناپذیری دارد و اسلام بدون آن گسترش نمی یابد.

وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِکُم مِّنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّـهِ هُوَ خَیْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًاۚ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّـهَۖ إِنَّ اللَّـهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ﴿٢٠﴾

و آنچه از کارهای نیک برای خود از پیش می فرستید نزد خدا آن را به بهترین وجه و بزرگ ترین پاداش خواهید یافت، و از خدا آمرزش بطلبید که خداوند آمرزنده و مهربان است (٢٠)

در انتها می فرماید بدانید آنچه از خیر انجام می دهید چه واجب چه مستحب، و برای زندگی آخرتی خود می فرستید، نزد خدا آن را خواهید دید اما آنچه نزد خدا می یابید بهتر از کارهای نیکی است که می کردید و از آن پرأجرتر است.